Leiðarvísir Gervigreind undir stjórn fyrirtækisins
Að ná tökum á skuggagervigreind
Starfsfólkið þitt notar nú þegar gervigreind í vinnunni og leiðin til að koma henni undir stjórn fyrirtækisins er ekki bann heldur gervigreind fyrirtækisins sem fólk kýs frekar að nota.
- Birt
- Uppfært
- Lestími
- 7 mín. lestur
- Ritstjóri
- David Lahuta
Í stuttu máli
Flestir sem nota gervigreind í vinnunni nota nú þegar tól sem þeir völdu sjálfir. Í rannsókn frá 2025 í 47 löndum notuðu 70% starfsmanna sem nota gervigreind í vinnunni ókeypis almenn tól og aðeins 42% tól frá vinnuveitandanum.1 Um helmingur þeirra sagðist hafa hlaðið upp upplýsingum fyrirtækisins, til dæmis fjárhags-, sölu- eða viðskiptavinagögnum, í almennt gervigreindartól.1 Bann stöðvar þetta ekki. Sama rannsókn leiddi í ljós að oftast var greint frá slíkri notkun þar sem skapandi gervigreind var bönnuð.1 Það sem virkar er ein gervigreind fyrirtækisins sem fólk kýs frekar að nota. Hún vinnur með réttindum hvers notanda og skráir hvert skref.
Hvað er skuggagervigreind og hversu algeng er hún?
Skuggagervigreind (á ensku shadow AI) er gervigreind sem fólk notar í vinnunni án þess að fyrirtækið hafi valið hana, samþykkt hana eða yfirleitt vitað af henni. Oftast er þetta ókeypis spjallforrit í vafra eða í einkasíma, notað með einkaaðgangi.
Þetta er venjan, ekki undantekningin. Í Work Trend Index 2024 frá Microsoft og LinkedIn, könnun meðal 31.000 þekkingarstarfsmanna á 31 markaði, þar á meðal í Svíþjóð og Finnlandi, sögðust 75% nota gervigreind í vinnunni og 78% þeirra komu með eigin gervigreindartól í vinnuna.2 Sama könnun leiddi í ljós að 52% þeirra sem nota gervigreind í vinnunni veigruðu sér við að viðurkenna að þeir notuðu hana við sín mikilvægustu verkefni.2
Nýrri tölur benda í sömu átt. Háskólinn í Melbourne og KPMG könnuðu viðhorf meira en 48.000 manns í 47 löndum frá nóvember 2024 til janúar 2025, þar á meðal í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi.1 Af starfsmönnunum sögðust 58% nota gervigreind í vinnunni meðvitað og reglulega.1 Af þeim sem nota hana nota 70% ókeypis almenn tól, 42% tól sem vinnuveitandinn leggur til og 18% greiða sjálfir fyrir almenn tól.1
Aðeins tveir af hverjum fimm starfsmönnum sögðu að fyrirtæki þeirra hefði stefnu eða leiðbeiningar um skapandi gervigreind og nær einn af hverjum fimm vissi ekki hvort svo væri.1
Af hverju velur fólk sín eigin tól?
Af því að þau eru við höndina, kosta ekkert og gagnast. Höfundar rannsóknarinnar skýra mikla notkun almennra spjallforrita með því hve aðgengileg þau eru, að hægt er að tala við þau á venjulegu máli og að engrar þjálfunar er þörf.1
Við þetta bætist þrýstingur. Nærri helmingur starfsmanna (48%) sagðist óttast að dragast aftur úr ef þeir notuðu ekki gervigreind í vinnunni.1
Og í mörgum fyrirtækjum er einfaldlega ekkert annað í boði. Þegar færri en helmingur þeirra sem nota gervigreind hefur tól frá vinnuveitandanum,1 gera hinir það sem hver hæfur starfsmaður gerir. Þeir finna sína eigin leið til að klára verkið.
Ekkert af þessu stafar af illum ásetningi. Þeir sem nota gervigreind upp á eigin spýtur eru oft þeir sem eru fúsastir til að vinna á nýjan hátt. Spurningin fyrir fyrirtækið er hvar sú vinna fer fram og hvað fer með henni.
Hvað getur farið út úr fyrirtækinu?
Allt sem fólk límir inn í tólið. Í reynd er það vinnan sjálf.
| Það sem starfsmaður límir inn | Til hvers | Það sem fyrirtækið sér ekki eftir á |
|---|---|---|
| Tölvupóstsamskipti við viðskiptavin | til að semja svar | hvaða nöfn, tengiliðaupplýsingar og smáatriði fóru út |
| Verðútreikning eða tilboð | til að yfirfara eða umorða | hvaða álagning og verð fóru út úr fyrirtækinu |
| Samning við viðskiptavin eða birgi | til að draga hann saman | hvaða skilmálum og samningsaðilum var deilt |
| Lista yfir viðskiptavini eða pantanir | til að raða honum eða finna mynstur | hvers persónuupplýsingar fóru hvert |
| Innri skýrslu | til að gera úr henni kynningu | hvað var í útgáfunni sem var send |
Þetta er ekki ágiskun. Í rannsókninni frá 2025 sögðust 48% starfsmanna hafa hlaðið upp upplýsingum fyrirtækisins, til dæmis fjárhags-, sölu- eða viðskiptavinaupplýsingum, í almennt gervigreindartól.1 Meira en helmingur (57%) sagðist hafa falið notkun sína á gervigreind eða kynnt vinnu gervigreindar sem sína eigin.1
Sérfræðingar í upplýsingaöryggi telja þessa áhættu með þeim alvarlegustu. OWASP Top 10 for LLM Applications 2026, listi sem samfélag öryggissérfræðinga tekur saman yfir helstu áhættur kerfa sem byggð eru á mállíkönum gervigreindar, setur leka viðkvæmra upplýsinga í annað sæti af tíu og höfundarnir segjast hvergi vissari í sinni sök en einmitt þar.3 Þar eru nefndar persónuupplýsingar og fjárhagsupplýsingar, innskráningarupplýsingar og viðskiptaleyndarmál.3
Bandaríska staðlastofnunin segir það sama með sínum orðum. NIST AI 600-1, áhættusnið hennar fyrir skapandi gervigreind, telur persónuvernd meðal tólf áhættuþátta og á þar við leka og óheimila notkun eða miðlun persónuupplýsinga eða viðkvæmra upplýsinga.4
Hvað persónuupplýsingar varðar koma lögin líka við sögu. Samkvæmt persónuverndarreglugerðinni (GDPR) má fyrirtæki aðeins fela vinnsluaðila sem veitir nægilegar tryggingar að vinna persónuupplýsingar fyrir sína hönd, og aðeins samkvæmt samningi sem kveður á um hvað má gera við upplýsingarnar.5 Þegar starfsmaður hefur stofnað einkaaðgang upp á eigin spýtur hefur fyrirtækið hvorki kannað neinar tryggingar né gert neinn samning.
Af hverju duga bönn ekki?
Bann eitt og sér bindur ekki enda á notkunina. Rannsóknin frá 2025 leiddi í ljós að starfsmenn fyrirtækja sem höfðu bannað skapandi gervigreind greindu oftast frá upphleðslu upplýsinga fyrirtækisins og annarri notkun gegn reglum (67%), á móti 33% þar sem engin stefna var til.1 Höfundarnir draga þá ályktun að algjör bönn geti verið árangurslaus og að stefna ein og sér tryggi ekki að farið sé eftir henni.1
Sama rannsókn leiddi í ljós að 56% starfsmanna höfðu notað gervigreind í vinnunni án þess að vita hvort það væri leyfilegt.1 Regla sem fólk veit ekki af verndar ekkert.
Að okkar mati færir bann gervigreindina að mestu úr augsýn, til dæmis yfir í einkasímann. Vinnan fer eftir sem áður inn í eitthvert tól og fyrirtækið missir yfirsýn yfir hana.
Hvað gerir gervigreind að gervigreind fyrirtækisins?
Fjögur atriði og ein niðurstaða sem af þeim leiðir.
- Ein innleiðing fyrir allt fyrirtækið. Ein gervigreind sem fyrirtækið velur og tengir við kerfi sín, skjöl og tölvupóst, í stað tóls sem hver og einn velur sjálfur.
- Réttindi hvers notanda. Gervigreindin vinnur með réttindum þess sem spyr. Það sem sá einstaklingur má ekki sjá sér gervigreindin ekki heldur.
- Gögnin þar sem fyrirtækið vill hafa þau. Gögnin eru geymd og gervigreindarlíkönin keyra í Evrópu eða í eigin innviðum fyrirtækisins, og veitandi líkansins geymir ekkert.
- Hvert skref skráð. Hver spurning, hvert svar og hver aðgerð er skráð og má rekja síðar, og manneskja samþykkir breytingar á gögnum og viðkvæm skref.
Niðurstaðan er það sem skiptir máli. Þegar fólk hefur aðgang að samþykktu tóli sem nýtist því vel í vinnunni hættir það að setja gögn fyrirtækisins inn í einkatól.
Leiðbeiningar um upplýsingaöryggi benda í sömu átt. NIST leggur til að fyrirtæki haldi skrá yfir þau kerfi skapandi gervigreindar sem það notar og lista yfir samþykkta veitendur og setji skýrar reglur um leyfilega notkun.4 OWASP mælir með því að réttindi notanda séu könnuð áður en gervigreindin les skjal, ekki eftir á, að utanaðkomandi líkan fái aðeins það sem verkefnið krefst og að tryggt sé í kerfinu sjálfu, ekki bara í stefnuskjali, að veitandinn hvorki þjálfi líkön á gögnunum né geymi þau.3
| Einkaaðgangar | Ein gervigreind fyrirtækisins | |
|---|---|---|
| Hver velur tólið | hver og einn | fyrirtækið |
| Hvað gervigreindin má sjá | allt sem viðkomandi límir inn | það sem réttindi viðkomandi leyfa |
| Hvert gögnin fara | þangað sem veitandinn ákveður | þangað sem fyrirtækið ákveður |
| Hvað er skráð | ekkert sem fyrirtækið sér | hver spurning, hvert svar og hver aðgerð |
| Hver ber ábyrgð | enginn sérstakur | fyrirtækið, með tilnefndum ábyrgðarmanni |
Hve langan tíma tekur breytingin?
Þetta er ekki árslangt verkefni, því engu sem nú virkar þarf að skipta út. Röðin skiptir meira máli en dagatalið.
- Kannaðu hvað er notað í dag. Spyrðu fólk opinskátt og án ásakana hvaða tól það notar og til hvers. Annars heyrirðu aðeins það sem það heldur að þú viljir heyra.
- Ákveddu hvað má fara hvert. Hvaða gögn gervigreindin má yfirleitt sjá og hver aðeins með samþykki manneskju.
- Láttu fólk fyrst fá tól fyrirtækisins. Byrjaðu á því sem það gerir nú þegar á eigin vegum, svo sem textagerð, samantektum og spurningum um skjöl.
- Tengdu kerfin eitt í einu. Hver tenging með sínum réttindum og sinni skráningu, fyrst þar sem hún sparar mestan tíma.
- Lokaðu svo einkaleiðinni og segðu hvers vegna. Þegar fólk hefur eitthvað betra er auðvelt að fylgja reglunni.
Fyrstu skrefin taka daga. Tenging kerfa fyrirtækisins fylgir í litlum skrefum og hvert þeirra er komið í notkun áður en það næsta hefst.
Fimm spurningar um hvernig gervigreind er notuð í fyrirtækinu þínu í dag
- Hvaða gervigreindartól notar starfsfólkið okkar í vinnunni í dag og á hvers aðgangi?
- Hvað setur það inn í þau, til dæmis gögn viðskiptavina, verð, samninga eða teikningar?
- Höfum við skriflega reglu um gervigreind og þekkja allir hana?
- Gætum við sýnt eftir á hvað var spurt um og hvað fór út úr fyrirtækinu?
- Hefur starfsfólkið okkar aðgang að samþykktu tóli sem er að minnsta kosti jafn gott og það sem það notar á eigin vegum?
Hvað þetta þýðir fyrir fyrirtæki í Evrópu
Fyrir fyrirtæki í Evrópu er þetta líka lagaleg spurning. Persónuverndarreglugerðin (GDPR) krefst þess að ábyrgðaraðili persónuupplýsinga geri ráðstafanir sem tryggja að vinnslan sé í samræmi við reglugerðina og geri honum kleift að sýna fram á það.5 Hún krefst einnig samnings við hvern vinnsluaðila sem vinnur persónuupplýsingar fyrir hönd fyrirtækisins.5 Upplýsingar sem starfsmaður límir inn í einkaaðgang standa utan við hvort tveggja. Gervigreind fyrirtækisins, með gögnin geymd í Evrópu og hvert skref skráð, gefur fyrirtækinu eitthvað sem það getur sýnt fram á.
Næsta skref
Ef það kemur að gagni getum við hist og farið saman yfir hvernig gervigreind er notuð í fyrirtækinu þínu í dag, hvaða gögn fara hvert og hvað Gervigreindarlausn fyrir fyrirtæki, ein gervigreind fyrir allt fyrirtækið undir stjórn þess sjálfs, þyrfti að ná yfir. Hvað þú gerir svo við það er alfarið þín ákvörðun.
Heimildir
- 1. The University of Melbourne and KPMG, Trust, attitudes and use of artificial intelligence, a global study 2025. Lesið 17. nóvember 2026
- 2. Microsoft and LinkedIn, 2024 Work Trend Index, AI at work is here. Now comes the hard part. Lesið 17. nóvember 2026
- 3. OWASP GenAI Security Project, Top 10 for LLM Applications 2026. Lesið 17. nóvember 2026
- 4. NIST, AI 600-1, Artificial Intelligence Risk Management Framework, Generative Artificial Intelligence Profile. Lesið 17. nóvember 2026
- 5. Regulation (EU) 2016/679, General Data Protection Regulation, Articles 24 and 28, EUR-Lex. Lesið 17. nóvember 2026
Breytingaskrá
- Birt.