Przejdź do treści
Disruptive Lab

Poradnik AI pod kontrolą firmy

Shadow AI i jak wziąć ją pod kontrolę

Państwa pracownicy już korzystają z AI w pracy, a sposobem na objęcie jej kontrolą firmy nie jest zakaz, lecz firmowa AI, którą będą woleli od prywatnych narzędzi.

Opublikowano
Zaktualizowano
Czas czytania
7 min czytania
Redaktor
David Lahuta

W skrócie

Większość osób, które korzystają z AI w pracy, już używa narzędzi wybranych przez siebie. W badaniu z 2025 roku obejmującym 47 krajów 70% pracowników korzystających z AI w pracy używało bezpłatnych narzędzi publicznych, a tylko 42% narzędzi zapewnionych przez pracodawcę.1 Mniej więcej połowa z nich przyznała, że wgrała informacje firmowe, na przykład dane finansowe, sprzedażowe lub dotyczące klientów, do publicznego narzędzia AI.1 Zakaz tego nie powstrzymuje. Według tego samego badania takie korzystanie zgłaszano najczęściej tam, gdzie generatywna AI była zakazana.1 Skuteczna jest jedna firmowa AI, z której ludzie wolą korzystać, która działa z uprawnieniami każdego użytkownika i zapisuje każdy krok.

Czym jest shadow AI i jak bardzo jest rozpowszechniona?

Shadow AI (po polsku czasem „AI w cieniu”) to sztuczna inteligencja, z której ludzie korzystają w pracy, choć firma jej nie wybrała, nie zatwierdziła, a nawet o niej nie wie. Zwykle jest to bezpłatny czatbot w przeglądarce lub na prywatnym telefonie, używany z prywatnego konta.

To nie wyjątek, lecz norma. W badaniu Work Trend Index 2024 firm Microsoft i LinkedIn, przeprowadzonym wśród 31 000 pracowników umysłowych z 31 rynków, w tym z Polski, 75% osób stwierdziło, że korzysta z AI w pracy, a 78% z nich przynosiło do pracy własne narzędzia AI.2 To samo badanie wykazało, że 52% osób korzystających z AI w pracy niechętnie przyznaje się do używania jej przy swoich najważniejszych zadaniach.2

Nowsze dane wskazują na to samo. Uniwersytet w Melbourne i KPMG przebadały między listopadem 2024 a styczniem 2025 roku ponad 48 000 osób w 47 krajach, w tym w Polsce.1 Wśród zatrudnionych 58% zadeklarowało, że celowo i regularnie korzysta z AI w pracy, a w Polsce 54%.1 Spośród tych, którzy z niej korzystają, 70% używa bezpłatnych narzędzi publicznych, 42% narzędzi zapewnianych przez pracodawcę, a 18% samodzielnie płaci za narzędzia publiczne.1

Tylko dwóch na pięciu pracowników stwierdziło, że ich organizacja ma zasady lub wytyczne dotyczące generatywnej AI, a prawie co piąty nie wiedział, czy takie istnieją.1

Dlaczego ludzie wybierają własne narzędzia?

Bo są pod ręką, są bezpłatne i pomagają. Autorzy badania tłumaczą powszechne korzystanie z ogólnodostępnych czatów tym, że łatwo po nie sięgnąć, obsługuje się je zwykłym językiem i nie wymagają żadnego szkolenia.1

Do tego dochodzi presja. Prawie połowa pracowników (48%) obawia się, że zostanie w tyle, jeśli nie będzie korzystać z AI w pracy.1

A w wielu firmach po prostu nie ma nic innego. Skoro narzędzie od pracodawcy ma mniej niż połowa osób korzystających z AI,1 pozostali robią to, co zrobiłby każdy zaradny człowiek. Sami znajdują sposób, by wykonać swoją pracę.

Nie ma w tym złej woli. Ludzie, którzy sięgają po AI na własną rękę, często najchętniej pracują w nowy sposób. Dla firmy pytanie brzmi, gdzie ta praca się odbywa i co ze sobą zabiera.

Co może wyjść poza firmę?

Wszystko, co ludzie wkleją do narzędzia. W praktyce to po prostu ich praca.

Co ktoś wkleja do narzędzia Po co Czego firma potem nie widzi
Korespondencję e-mailową z klientem żeby przygotować odpowiedź jakie nazwiska, kontakty i szczegóły wyszły na zewnątrz
Kalkulację lub ofertę żeby ją sprawdzić lub przeredagować jakie marże i ceny opuściły firmę
Umowę z klientem lub dostawcą żeby ją streścić jakie warunki i strony umowy zostały ujawnione
Listę klientów lub zamówień żeby ją uporządkować lub znaleźć w niej prawidłowości czyje dane osobowe trafiły i dokąd
Wewnętrzny raport żeby zrobić z niego prezentację co zawierała wersja, która została wysłana

To nie są domysły. W badaniu z 2025 roku 48% pracowników przyznało, że wgrało informacje firmowe, na przykład finansowe, sprzedażowe lub dotyczące klientów, do publicznego narzędzia AI.1 Ponad połowa (57%) przyznała, że ukrywała korzystanie z AI lub przedstawiała pracę wykonaną przez AI jako własną.1

Specjaliści od bezpieczeństwa stawiają to ryzyko w czołówce. OWASP Top 10 for LLM Applications 2026, czyli lista głównych zagrożeń systemów opartych na modelach językowych AI, którą opracowuje środowisko specjalistów od bezpieczeństwa, umieszcza ujawnienie informacji wrażliwych na drugim miejscu z dziesięciu, a jej autorzy właśnie tutaj są najbardziej pewni swojej oceny.3 Wśród zagrożonych danych wymienia dane osobowe i finansowe, dane uwierzytelniające oraz tajemnice przedsiębiorstwa.3

Amerykański instytut normalizacyjny NIST mówi to samo po swojemu. Jego profil ryzyka dla generatywnej AI, NIST AI 600-1, wymienia wśród dwunastu ryzyk prywatność danych, czyli wyciek oraz nieuprawnione wykorzystanie lub ujawnienie danych osobowych bądź wrażliwych.4

W przypadku danych osobowych dochodzi jeszcze prawo. Zgodnie z RODO firma może powierzyć przetwarzanie danych osobowych w swoim imieniu wyłącznie podmiotowi, który zapewnia wystarczające gwarancje, i tylko na podstawie umowy określającej, co wolno z tymi danymi robić.5 Przy prywatnym koncie, które pracownik założył na własną rękę, firma nie sprawdziła żadnych gwarancji i nie podpisała żadnej umowy.

Dlaczego zakazy nie działają?

Sam zakaz nie kończy korzystania z AI. Badanie z 2025 roku wykazało, że wgrywanie informacji firmowych i inne korzystanie niezgodne z zasadami zgłaszali najczęściej pracownicy organizacji, które zakazały korzystania z generatywnej AI (67%), wobec 33% tam, gdzie nie było żadnych zasad.1 Autorzy wnioskują, że całkowite zakazy mogą być nieskuteczne, a samo wprowadzenie zasad nie gwarantuje ich przestrzegania.1

To samo badanie wykazało, że 56% pracowników korzystało z AI w pracy, nie wiedząc, czy jest to dozwolone.1 Zasada, o której ludzie nie wiedzą, niczego nie chroni.

Naszym zdaniem zakaz najczęściej tylko przenosi AI poza zasięg wzroku, na przykład na prywatny telefon. Praca nadal trafia do jakiegoś narzędzia, a firma traci w nią wgląd.

Co sprawia, że AI jest naprawdę firmowa?

Cztery rzeczy i jeden efekt, który z nich wynika.

  • Jedno wdrożenie dla całej firmy. Jedna AI wybrana przez firmę i połączona z jej systemami, dokumentami i pocztą e-mail, zamiast narzędzia, które każdy wybiera sam.
  • Uprawnienia każdego użytkownika. AI działa z uprawnieniami osoby, która pyta. Czego ta osoba nie może zobaczyć, tego nie widzi też AI.
  • Dane tam, gdzie chce je mieć firma. Dane są przechowywane, a modele AI działają w Europie lub we własnej infrastrukturze firmy. Dostawca modelu niczego nie zachowuje.
  • Każdy krok zapisany. Każde pytanie, każda odpowiedź i każde działanie są zapisywane i można je później prześledzić, a zmiany w danych i wrażliwe kroki zatwierdza człowiek.

I właśnie o ten efekt chodzi. Gdy ludzie mają zatwierdzone narzędzie, które dobrze służy im w pracy, przestają wklejać dane firmowe do prywatnych narzędzi.

W tym samym kierunku idą wytyczne dotyczące bezpieczeństwa. NIST zaleca, aby organizacja prowadziła wykaz używanych systemów generatywnej AI i listę zatwierdzonych dostawców oraz ustaliła jasne zasady dopuszczalnego użycia.4 OWASP zaleca sprawdzanie uprawnień użytkownika, zanim AI odczyta dokument, a nie po fakcie, przekazywanie zewnętrznemu modelowi tylko tego, czego wymaga zadanie, oraz egzekwowanie w samym systemie, a nie tylko w zapisach polityki, tego, że dostawca nie używa danych do trenowania modeli ani ich nie przechowuje.3

Prywatne konta Jedna firmowa AI
Kto wybiera narzędzie każdy sam firma
Co AI może zobaczyć wszystko, co ktoś do niej wklei to, na co pozwalają uprawnienia danej osoby
Dokąd trafiają dane tam, gdzie zdecyduje dostawca tam, gdzie zdecyduje firma
Co jest zapisywane nic, co firma mogłaby zobaczyć każde pytanie, odpowiedź i działanie
Kto za to odpowiada nikt konkretny firma i wyznaczona osoba

Ile trwa przejście na firmową AI?

To nie jest projekt na cały rok, bo nie trzeba wymieniać niczego, co już działa. Kolejność ma większe znaczenie niż kalendarz.

  1. Ustalić, z czego ludzie korzystają dziś. Zapytać ich otwarcie i bez obwiniania, jakich narzędzi używają i do czego. Inaczej usłyszą Państwo tylko to, co według nich chcą Państwo usłyszeć.
  2. Zdecydować, co może trafić dokąd. Które dane AI może w ogóle widzieć, a które tylko za zgodą człowieka.
  3. Najpierw dać ludziom firmowe narzędzie. Zacząć od tego, co już robią prywatnie, na przykład od pisania tekstów, streszczeń i pytań o treść dokumentów.
  4. Podłączać systemy po kolei. Każde połączenie z własnymi uprawnieniami i zapisami, zaczynając tam, gdzie oszczędzi najwięcej czasu.
  5. Dopiero potem zamknąć prywatną drogę i wyjaśnić dlaczego. Gdy ludzie mają coś lepszego, zasady łatwo jest przestrzegać.

Pierwsze kroki to kwestia dni. Systemy firmy podłącza się małymi krokami, a każde połączenie działa już w praktyce, zanim zacznie się następne.

Pięć pytań o to, jak dziś korzysta się z AI w Państwa firmie

  • Z jakich narzędzi AI nasi ludzie korzystają dziś w pracy i na czyim koncie?
  • Co do nich wklejają, na przykład dane klientów, ceny, umowy lub rysunki techniczne?
  • Czy mamy pisemne zasady dotyczące AI i czy wszyscy je znają?
  • Czy potrafilibyśmy później pokazać, o co pytano i co wyszło poza firmę?
  • Czy nasi ludzie mają zatwierdzone narzędzie co najmniej tak dobre jak to, którego używają prywatnie?

Co to oznacza dla firmy w Europie

Dla firmy w Europie to także kwestia prawa. RODO wymaga, aby firma odpowiedzialna za dane osobowe (administrator) wdrożyła środki, które zapewnią, że dane są przetwarzane zgodnie z rozporządzeniem, i pozwolą to wykazać.5 Wymaga też umowy z każdym podmiotem, który przetwarza dane osobowe w imieniu firmy.5 Dane, które pracownik wklei do prywatnego konta, pozostają poza jednym i drugim. Firmowa AI z danymi przechowywanymi w Europie i zapisem każdego kroku daje firmie coś, co może przedstawić jako dowód.

Następny krok

Jeśli byłoby to dla Państwa przydatne, możemy się spotkać i wspólnie przyjrzeć temu, jak dziś korzysta się z AI w Państwa firmie, jakie dane trafiają dokąd i co powinno obejmować firmowe rozwiązanie AI, czyli jedna AI dla całej firmy pod jej własną kontrolą. Co Państwo z tym potem zrobią, zależy wyłącznie od Państwa.

Firmowe rozwiązanie AI

Źródła

  1. 1. The University of Melbourne and KPMG, Trust, attitudes and use of artificial intelligence, a global study 2025. Dostęp 17 listopada 2026
  2. 2. Microsoft and LinkedIn, 2024 Work Trend Index, AI at work is here. Now comes the hard part. Dostęp 17 listopada 2026
  3. 3. OWASP GenAI Security Project, Top 10 for LLM Applications 2026. Dostęp 17 listopada 2026
  4. 4. NIST, AI 600-1, Artificial Intelligence Risk Management Framework, Generative Artificial Intelligence Profile. Dostęp 17 listopada 2026
  5. 5. Regulation (EU) 2016/679, General Data Protection Regulation, Articles 24 and 28, EUR-Lex. Dostęp 17 listopada 2026

Historia zmian

  1. Opublikowano.

Porozmawiajmy o Państwa projekcie

Prosimy zostawić dane kontaktowe, a odezwiemy się z propozycją terminu. Bezpłatnie i bez zobowiązań.

Z numerem kierunkowym kraju, na przykład +48.

Państwa dane wykorzystamy wyłącznie do udzielenia odpowiedzi. Polityka prywatności

Formularz jest chroniony przed botami przez Google reCAPTCHA. Polityka prywatności Google (otwiera się w nowym oknie) Warunki korzystania z usług Google (otwiera się w nowym oknie)

Można też skontaktować się z nami bezpośrednio

Napisz do nas office@disruptivelab.dev
Zadzwoń do nas +420 777 702 032

Naszym preferowanym językiem komunikacji jest angielski.

Wszystkie dane kontaktowe i adresy