Gervigreindarreglugerðin fyrir fyrirtæki
Hvaða kröfur gervigreindarreglugerð ESB, með breytingunum frá júlí 2026, gerir til fyrirtækis sem kaupir og notar gervigreind, og frá hvaða tíma.
- Birt
- Uppfært
- Lestími
- 8 mín. lestur
- Ritstjóri
- David Lahuta
Í stuttu máli
- Fyrirtæki sem notar gervigreind á eigin ábyrgð en þróar enga sjálft er „notandi“ (á ensku deployer) samkvæmt gervigreindarreglugerð ESB (AI Act).1
- Tvær skyldur hafa gilt frá febrúar 2025. Starfsfólk sem vinnur með gervigreind á að fá stuðning til að skilja hana (gervigreindarlæsi) og fáeinar tilgreindar aðferðir eru bannaðar.14
- Gagnsæisreglur fyrir notendur, til dæmis um að merkja djúpfalsanir, hafa gilt frá 2. ágúst 2026.14
- Skyldur vegna áhættumikillar notkunar, til dæmis gervigreindar sem flokkar umsækjendur um starf, gilda eftir breytingarnar í júlí 2026 frá 2. desember 2027.2
Erum við veitandi eða notandi?
Gervigreindarreglugerðin, reglugerð (ESB) 2024/1689, flokkar fyrirtæki eftir því hvað þau gera við gervigreind. Veitandi (á ensku provider) þróar gervigreindarkerfi, eða lætur þróa það, og býður það fram undir eigin nafni eða vörumerki. Notandi er hver sá, einstaklingur, fyrirtæki eða stjórnvald, sem notar gervigreindarkerfi á eigin ábyrgð, nema notkunin sé eingöngu í persónulegum tilgangi.1
Fyrirtæki sem kaupir aðgang að gervigreindaraðstoð fyrir starfsfólkið eða kveikir á gervigreindareiginleika í bókhalds- eða mannauðskerfinu sínu er notandi. Mestur hluti reglugerðarinnar er skrifaður fyrir veitendur. Skyldulisti notandans er mun styttri.
Mörkin geta færst til. Litið er á notanda sem veitanda áhættumikils kerfis, með mun þyngri skyldum veitandans, ef hann setur eigið nafn eða vörumerki á slíkt kerfi, gerir á því verulega breytingu eða breytir fyrirhuguðum tilgangi gervigreindarkerfis þannig að það verði áhættumikið.1 Að taka almenna gervigreindaraðstoð og stilla hana til að raða umsækjendum um starf er einmitt sú breyting á tilgangi sem vert er að koma auga á áður en hún er gerð.
Hvað hefur gilt frá 2025?
Tveir hlutar reglugerðarinnar hafa gilt frá 2. febrúar 2025, gervigreindarlæsi og bönnin.14
Gervigreindarlæsi (4. grein). Gervigreindarlæsi er sú færni, þekking og skilningur sem þarf til að nota gervigreind á upplýstan hátt og gera sér grein fyrir tækifærum hennar, áhættu og mögulegum skaða.1 Upphaflegt orðalag 4. greinar krafðist þess að fyrirtæki tryggðu „nægilegt gervigreindarlæsi“ starfsfólks síns.1 Með Digital Omnibus-reglugerðinni um gervigreind, reglugerð (ESB) 2026/1744 frá 8. júlí 2026, var greininni skipt út. Hún var birt í Stjórnartíðindum Evrópusambandsins 24. júlí 2026 og tók gildi þremur dögum síðar.2
Nýja orðalagið lætur skylduna hvíla áfram á fyrirtækinu. Veitendur og notendur „skulu gera ráðstafanir til að styðja við þróun gervigreindarlæsis“ starfsfólks síns og annarra sem starfrækja eða nota gervigreind fyrir þeirra hönd, með tilliti til þekkingar þeirra, reynslu og samhengis notkunarinnar. Skyldan gerir ekki kröfu um tiltekið stig gervigreindarlæsis hjá neinum einstaklingi. Framkvæmdastjórn ESB og aðildarríkin eiga að styðja fyrirtæki við að uppfylla hana, einkum lítil og meðalstór fyrirtæki.2
Leiðbeiningar framkvæmdastjórnarinnar sjálfrar eru hagnýtar. Ekkert vottorð þarf, ekkert eitt snið er til og fyrirtæki getur haldið innri skrá yfir þjálfun og aðra fræðslu sem það veitir.3 Ekki er víst að nóg sé að biðja starfsfólk aðeins að lesa notkunarleiðbeiningarnar. Fyrirtæki þar sem starfsfólk notar spjallmenni til að skrifa auglýsingatexta eða þýða ætti að upplýsa það um tiltekna áhættu, til dæmis ofskynjanir, það er svör sem gervigreindin skáldar upp.3 Samkvæmt framkvæmdastjórninni hafa markaðseftirlitsyfirvöld aðildarríkjanna eftirlit með þessum reglum og framfylgja þeim frá 2. ágúst 2026.3
Bönnin (5. grein). Tiltekin notkun gervigreindar er bönnuð með öllu. Þar á meðal er að hafa áhrif á fólk með blekkingaraðferðum sem valda verulegum skaða, að misnota aldur fólks, fötlun eða fjárhagsstöðu, að greina tilfinningar fólks á vinnustað eða í námi nema af læknisfræðilegum ástæðum eða öryggisástæðum, og að flokka fólk eftir lífkennaupplýsingum til að álykta um kynþátt þess, stjórnmálaskoðanir, trú eða kynhneigð.1 Venjulegur vinnuveitandi rekst líklegast á bannið við því að lesa tilfinningar á vinnustað, til dæmis í tóli sem metur skap starfsfólks í þjónustuveri út frá röddinni. Brot getur kostað allt að 35 milljónir evra eða 7% af árlegri heildarveltu á heimsvísu, hvort sem hærra er, og fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki hvort sem lægra er.1
Omnibus-reglugerðin bætti við tveimur bönnum sem gilda frá 2. desember 2026. Þau ná til gervigreindar sem býr til raunsæjar myndir af nánum toga af einstaklingi sem hægt er að bera kennsl á, án skýlauss samþykkis hans, og gervigreindar sem býr til efni sem sýnir kynferðislegt ofbeldi gegn börnum. Notanda er notkunin bönnuð þegar hann notar kerfið í þeim tilgangi.24
Hvað breyttist 2. ágúst 2026?
Mestur hluti reglugerðarinnar hefur gilt frá 2. ágúst 2026, þar á meðal gagnsæisreglur 50. greinar.14 Fyrir notanda þýða þær þrennt.1
- Fólki sem verður fyrir tilfinningagreiningu eða lífkennaflokkun skal sagt að kerfið sé í notkun.
- Mynd, hljóð eða myndskeið sem gervigreind hefur búið til eða breytt, líkist raunverulegu fólki, stöðum eða atburðum og gæti ranglega virst ósvikið, það er djúpfölsun, skal merkt sem slíkt.
- Texti sem gervigreind hefur búið til eða breytt og er birtur til að upplýsa almenning um málefni sem varða almannahag skal merktur sem gerður af gervigreind, nema manneskja hafi yfirfarið hann eða ritstýrt honum og einstaklingur eða fyrirtæki beri ritstjórnarlega ábyrgð á honum.
Spjallgluggi á vefnum þínum er fyrst og fremst mál veitandans. Veitandinn skal hanna kerfi sem talar við fólk þannig að það viti að það eigi samskipti við gervigreind, nema það sé augljóst.1 Það borgar sig að spyrja birginn hver veitandinn er og hvernig þetta er leyst.
Omnibus-reglugerðin frestaði engum af þessum skyldum notenda. Hún gaf aðeins veitendum skapandi gervigreindar, sem þegar var á markaði fyrir 2. ágúst 2026, frest til 2. desember 2026 til að bæta tölvulesanlegri merkingu við það sem kerfi þeirra búa til.2 Brot á 50. grein getur kostað allt að 15 milljónir evra eða 3% af árlegri heildarveltu á heimsvísu, og aftur hvort sem lægra er fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki.1
Hvaða notkun okkar gæti talist áhættumikil?
Áhættumikil notkun er notkun sem talin er upp í III. viðauka reglugerðarinnar, á sviðum þar sem gervigreind getur haft áhrif á líf fólks, heilsu eða réttindi. Hjá venjulegu fyrirtæki er fyrsta sviðið sem þarf að skoða atvinna og starfsmannamál. Það nær yfir gervigreind sem notuð er til að ráða eða velja fólk, birta markvissar atvinnuauglýsingar, sía umsóknir og meta umsækjendur. Það nær líka yfir gervigreind sem notuð er til að ákveða stöðuhækkun, uppsögn eða starfskjör, til að úthluta verkefnum á grundvelli hegðunar eða persónueinkenna og til að fylgjast með og meta frammistöðu starfsfólks.1 III. viðauki nefnir einnig gervigreind sem metur lánshæfi einstaklinga og gervigreind sem verðleggur líf- og sjúkratryggingar.1
Notkun á listanum telst ekki áhættumikil ef hún skapar ekki verulega áhættu, til dæmis vegna þess að hún hefur ekki efnisleg áhrif á niðurstöðu ákvörðunar. Skilyrðin eru í 3. mgr. 6. greinar.1
Omnibus-reglugerðin færði dagsetningarnar. Reglurnar um notkun samkvæmt III. viðauka gilda nú frá 2. desember 2027 og reglurnar um gervigreind sem er innbyggð í vörur sem falla undir vörulöggjöf ESB í I. viðauka frá 2. ágúst 2028.24
| Dæmigerð notkun | Staða samkvæmt reglugerðinni | Gildir frá |
|---|---|---|
| Starfsfólk semur, þýðir eða dregur saman texta með spjallmenni | Ekki áhættumikil í sjálfu sér. Gervigreindarlæsi gildir | 2. febrúar 2025 |
| Tól sem les tilfinningar starfsfólks úr andliti eða rödd | Bannað, nema af læknisfræðilegum ástæðum eða öryggisástæðum | 2. febrúar 2025 |
| Myndir eða myndskeið af raunverulegu fólki, gerð með gervigreind og birt | Merkt sem djúpfölsun | 2. ágúst 2026 |
| Gervigreindarspjall fyrir viðskiptavini á vefnum | Fólk á að vita að það talar við gervigreind, veitandinn sér um það | 2. ágúst 2026 |
| Flokkun ferilskráa eða röðun umsækjenda | Áhættumikil, atvinna | 2. desember 2027 |
| Eftirlit með eða mat á frammistöðu starfsfólks | Áhættumikil, atvinna | 2. desember 2027 |
| Mat á lánshæfi einstaklinga | Áhættumikil, nauðsynleg þjónusta | 2. desember 2027 |
Hver hefur eftirlit með gervigreindinni og hvað er skráð?
Um áhættumikla notkun telur 26. grein upp skyldur notandans. Fyrir notkun samkvæmt III. viðauka gilda þær frá 2. desember 2027.12 Á einföldu máli á notandinn að
- nota kerfið eins og notkunarleiðbeiningar þess segja til um;
- fela mannlegt eftirlit nafngreindu fólki sem hefur til þess hæfni, þjálfun, umboð og stuðning;
- sjá til þess að gögnin sem hann setur inn séu viðeigandi og lýsandi, þar sem hann ræður yfir þeim gögnum;
- fylgjast með virkni kerfisins, láta veitandann vita af vandamálum, hætta notkun ef kerfið skapar áhættu og tilkynna alvarleg atvik;
- geyma atvikaskrár (log) sem kerfið býr til, þar sem þær eru undir hans stjórn, í að minnsta kosti sex mánuði nema önnur lög kveði á um annað;
- upplýsa fulltrúa starfsmanna og það starfsfólk sem í hlut á áður en slíkt kerfi er tekið í notkun á vinnustaðnum;
- segja fólki að áhættumikið kerfi hjálpi til við að taka ákvarðanir um það;
- nota upplýsingar veitandans við mat á áhrifum á persónuvernd sem persónuverndarreglugerðin (GDPR) kann að krefjast, og vinna með stjórnvöldum.1
Brot á 26. grein hefur sama hámark og brot á 50. grein, 15 milljónir evra eða 3% af heildarveltu á heimsvísu.1 Skyldan til að geyma atvikaskrár nær aðeins til skráa sem eru undir stjórn notandans. Það er hagnýt ástæða til að vita hvar hvert gervigreindartól keyrir og hver geymir skrár þess.
Hvað biður endurskoðandi eða eftirlitsaðili um að sjá?
Reglugerðin mælir ekki fyrir um neina eina möppu. Þessi gögn svara greinunum hér að ofan og eftirlitsaðili eða endurskoðandi viðskiptavinar getur beðið um hvert þeirra.13
- Listi yfir notkun gervigreindar. Hvert tól og hver eiginleiki í notkun, til hvers hann er notaður og hver ber ábyrgð á honum innan fyrirtækisins.
- Áhættuflokkur hverrar notkunar. Bönnuð, áhættumikil, með gagnsæisskyldu eða án skyldu, með einni setningu um ástæðuna.
- Skrá yfir þjálfun. Hver fékk þjálfun eða kynningu á gervigreind, hvenær og um hvað, sem framkvæmdastjórnin nefnir sem skynsamlega innri skrá.3
- Tilkynningarnar. Merkingar á djúpfölsunum og á texta frá gervigreind sem birtur er almenningi, tilkynningar um tilfinningagreiningu og frá desember 2027 upplýsingar til starfsfólks og til fólks sem áhættumiklar ákvarðanir varða.
- Nafngreindur ábyrgðaraðili eftirlits. Fyrir hverja áhættumikla notkun, hver hefur eftirlit með henni og með hvaða umboði.
- Hve lengi skrár eru geymdar. Að minnsta kosti sex mánuði fyrir atvikaskrár áhættumikils kerfis sem eru undir þinni stjórn, eða lengur þar sem önnur lög krefjast þess.1
- Gögn birgisins. Notkunarleiðbeiningarnar og skýrt svar um hver er veitandinn.
Á Íslandi
Í aðildarríkjum ESB gildir gervigreindarreglugerðin beint, án landslaga sem innleiða hana. Hvert aðildarríki tilnefnir eigin eftirlitsyfirvöld og ákveður eigin viðurlög, sem geta falið í sér sektir, viðvaranir og aðrar ráðstafanir.12
Ísland tekur upp löggjöf ESB í gegnum EES-samninginn. Gervigreindarreglugerð Evrópusambandsins hefur ekki enn verið tekin upp í samninginn. Ísland, Liechtenstein og Noregur eru enn að skoða hana og ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar liggur ekki fyrir.5 Reglugerðin hefur því ekki enn lagagildi á Íslandi og frestirnir hér að ofan gilda ekki enn um íslensk fyrirtæki sem íslensk lög. Í maí 2026 greindi Stjórnarráðið frá því að gert sé ráð fyrir að leggja fram frumvarp á Alþingi til innleiðingar á reglugerðinni þegar hún hefur verið tekin upp í EES-samninginn. Málið heyrir undir menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið.6
Reglugerðin getur samt náð til fyrirtækis á Íslandi. Hún gildir einnig um veitendur og notendur utan ESB þegar það sem gervigreindarkerfi þeirra skilar er notað innan ESB (2. grein).1 Hvaða íslenskt stjórnvald fer með eftirlit, hver viðurlögin verða og hvað væntanlegt frumvarp felur í sér hefur ekki verið staðfest í opinberum heimildum. Um stöðuna á Íslandi er best að spyrja menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið.
Næsta skref
Ef það kæmi að gagni förum við gjarnan yfir það með þér hvaða gervigreind fyrirtækið þitt notar, flokkum hverja notkun og skráum hvað hver og ein krefst. Ef þú vilt síðar eina gervigreind fyrir allt fyrirtækið, sem þitt eigið fólk stýrir og sem skráir hvert skref, er það einmitt það sem Gervigreindarlausn fyrir fyrirtæki frá okkur gerir. Hvort annað hvort kemur að gagni er alfarið þín ákvörðun.
Heimildir
- 1. EUR-Lex, Regulation (EU) 2024/1689 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act), Official Journal L, 12 July 2024. Lesið 17. nóvember 2026
- 2. EUR-Lex, Regulation (EU) 2026/1744 amending Regulation (EU) 2024/1689 (Digital Omnibus on AI), Official Journal L, 24 July 2026. Lesið 17. nóvember 2026
- 3. European Commission, AI literacy, questions and answers (updated 20 October 2026). Lesið 17. nóvember 2026
- 4. European Commission, AI Act Service Desk, timeline for the implementation of the EU AI Act. Lesið 17. nóvember 2026
- 5. EFTA, EEA-Lex, factsheet 32024R1689, Regulation (EU) 2024/1689 (Artificial Intelligence Act), under scrutiny by EEA EFTA. Lesið 17. nóvember 2026
- 6. Stjórnarráð Íslands, frétt 28. maí 2026, Ráðuneyti sameinast gegn djúpfölsun. Lesið 17. nóvember 2026
Breytingaskrá
- Birt.