AI Act dla firm, które tylko używają AI
Czego unijny akt w sprawie sztucznej inteligencji, zmieniony w lipcu 2026 roku, wymaga od firmy, która kupuje i wykorzystuje AI, i od kiedy.
- Opublikowano
- Zaktualizowano
- Czas czytania
- 9 min czytania
- Redaktor
- David Lahuta
W skrócie
- Firma, która wykorzystuje AI pod własną kontrolą i sama żadnej nie tworzy, jest według unijnego aktu w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) „podmiotem stosującym”.1
- Dwa obowiązki obowiązują od lutego 2025 roku. Pracownikom korzystającym z AI trzeba pomóc ją zrozumieć (kompetencje w zakresie AI), a krótka lista praktyk jest zakazana.14
- Obowiązki podmiotów stosujących w zakresie przejrzystości, na przykład oznaczanie treści typu deepfake, obowiązują od 2 sierpnia 2026 roku.14
- Obowiązki dotyczące zastosowań wysokiego ryzyka, na przykład AI, która selekcjonuje kandydatów do pracy, po zmianach z lipca 2026 roku obowiązują od 2 grudnia 2027 roku.2
Jesteśmy dostawcą czy podmiotem stosującym?
Akt w sprawie sztucznej inteligencji, rozporządzenie (UE) 2024/1689, dzieli firmy według tego, co robią z AI. Dostawca rozwija system AI lub zleca jego rozwój i wprowadza go do obrotu pod własną nazwą lub własnym znakiem towarowym. Podmiot stosujący to każda osoba, firma lub urząd, które wykorzystują system AI, nad którym sprawują kontrolę, chyba że chodzi o użytek czysto osobisty.1
Firma, która kupuje asystenta AI dla pracowników albo włącza funkcję AI w swoim programie księgowym lub kadrowym, jest podmiotem stosującym. Większość przepisów aktu dotyczy dostawców. Lista obowiązków podmiotu stosującego jest znacznie krótsza.
Ta granica może się jednak przesunąć. Podmiot stosujący jest traktowany jak dostawca systemu wysokiego ryzyka, z jego znacznie cięższymi obowiązkami, jeśli umieści na takim systemie swoją nazwę lub znak towarowy, dokona w nim istotnej zmiany albo zmieni przeznaczenie systemu AI tak, że stanie się on systemem wysokiego ryzyka.1 Jeśli firma ustawi ogólnego asystenta AI tak, by szeregował kandydatów do pracy, zmieni właśnie w ten sposób jego przeznaczenie. Warto to dostrzec, zanim do tego dojdzie.
Co obowiązuje już od 2025 roku?
Od 2 lutego 2025 roku obowiązują dwie części aktu, kompetencje w zakresie AI i zakazy.14
Kompetencje w zakresie AI (art. 4). Kompetencje w zakresie AI to umiejętności, wiedza i zrozumienie, które pozwalają korzystać z AI świadomie i rozumieć jej szanse, ryzyka oraz możliwe szkody.1 Pierwotny art. 4 wymagał od firm zapewnienia „odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI” wśród personelu.1 Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 roku, nazywane omnibusem cyfrowym w sprawie AI (Digital Omnibus on AI), zastąpiło ten artykuł. Zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE 24 lipca 2026 roku i weszło w życie trzy dni później.2
Nowe brzmienie pozostawia obowiązek po stronie firmy. Dostawcy i podmioty stosujące „podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI” wśród swojego personelu i innych osób, które w ich imieniu obsługują lub wykorzystują AI, z uwzględnieniem ich wiedzy, doświadczenia i kontekstu wykorzystania. Obowiązek ten nie wymaga, by konkretna osoba osiągnęła określony poziom kompetencji w zakresie AI. Komisja i państwa członkowskie mają wspierać firmy w jego wypełnianiu, w szczególności MŚP.2
Wytyczne Komisji są praktyczne. Certyfikat nie jest potrzebny, nie ma jednego wymaganego formatu, a firma może prowadzić wewnętrzną ewidencję szkoleń i innych form instruktażu.3 Samo polecenie pracownikom, by przeczytali instrukcję obsługi, może nie wystarczyć. Firma, której ludzie piszą teksty reklamowe lub tłumaczą z pomocą asystenta czatowego, powinna uprzedzić ich o konkretnych ryzykach, takich jak halucynacje, czyli odpowiedzi zmyślone przez AI.3 Według Komisji krajowe organy nadzoru rynku nadzorują i egzekwują te przepisy od 2 sierpnia 2026 roku.3
Zakazy (art. 5). Niektóre zastosowania AI są całkowicie zakazane. Należą do nich manipulowanie ludźmi za pomocą technik wprowadzających w błąd, które wyrządzają poważną szkodę, wykorzystywanie wieku, niepełnosprawności lub sytuacji ekonomicznej ludzi, wyciąganie wniosków na temat emocji osób w miejscu pracy lub w edukacji, z wyjątkiem względów medycznych lub bezpieczeństwa, oraz kategoryzowanie ludzi na podstawie danych biometrycznych w celu wywnioskowania ich rasy, poglądów politycznych, wyznania lub orientacji seksualnej.1 Zwykły pracodawca najprędzej zetknie się z zakazem odczytywania emocji w pracy, na przykład w narzędziu, które na podstawie głosu ocenia nastrój pracowników call center. Naruszenie może kosztować do 35 mln EUR lub 7% całkowitego rocznego światowego obrotu, w zależności od tego, która kwota jest wyższa, a w przypadku MŚP do kwoty niższej.1
Omnibus cyfrowy dodał dwa zakazy, które obowiązują od 2 grudnia 2026 roku. Dotyczą AI, która generuje realistyczne intymne wizerunki możliwej do zidentyfikowania osoby bez jej wyraźnej zgody, oraz AI, która generuje materiały przedstawiające wykorzystywanie seksualne dzieci. Podmiotowi stosującemu nie wolno wykorzystywać systemu w takim celu.24
Co zmieniło się 2 sierpnia 2026 roku?
Od 2 sierpnia 2026 roku stosuje się większość aktu, w tym przepisy o przejrzystości z art. 50.14 Dla podmiotu stosującego oznaczają one trzy rzeczy.1
- Osoby, wobec których stosuje się rozpoznawanie emocji lub kategoryzację biometryczną, trzeba poinformować, że system jest używany.
- Obraz, dźwięk lub wideo wygenerowane albo zmienione przez AI, które przypominają prawdziwe osoby, miejsca lub wydarzenia i mogłyby fałszywie uchodzić za autentyczne, czyli deepfake, trzeba jako takie ujawnić.
- Tekst wygenerowany albo zmieniony przez AI i publikowany w celu informowania opinii publicznej o sprawach leżących w interesie publicznym trzeba oznaczyć jako wytworzony przez AI, chyba że człowiek go sprawdził lub zredagował, a osoba lub firma ponosi za niego odpowiedzialność redakcyjną.
Okno czatu na Państwa stronie internetowej to przede wszystkim sprawa dostawcy. Dostawca musi zaprojektować system rozmawiający z ludźmi tak, aby wiedzieli, że mają do czynienia z AI, chyba że jest to oczywiste.1 Warto zapytać firmę, od której kupili Państwo czat, kto jest dostawcą w rozumieniu aktu i jak to zapewniono.
Omnibus cyfrowy nie przesunął żadnego z tych obowiązków podmiotów stosujących. Dał jedynie dostawcom generatywnej AI wprowadzonej na rynek przed 2 sierpnia 2026 roku czas do 2 grudnia 2026 roku na dodanie oznakowania w formacie nadającym się do odczytu maszynowego do treści wytwarzanych przez ich systemy.2 Naruszenie art. 50 może kosztować do 15 mln EUR lub 3% całkowitego rocznego światowego obrotu, a w przypadku MŚP również do kwoty niższej.1
Które z naszych zastosowań mogą być wysokiego ryzyka?
Zastosowanie wysokiego ryzyka to takie, które wymienia załącznik III do aktu. Chodzi o obszary, w których AI może wpływać na życie, zdrowie lub prawa ludzi. Zwykła firma powinna najpierw sprawdzić obszar zatrudnienia. Obejmuje on AI wykorzystywaną do rekrutacji lub wyboru osób, do umieszczania ukierunkowanych ogłoszeń o pracę, filtrowania zgłoszeń kandydatów i ich oceny. Obejmuje także AI wykorzystywaną przy decyzjach o awansie, rozwiązaniu stosunku pracy lub warunkach pracy, przy przydzielaniu zadań na podstawie zachowania lub cech osobowości oraz przy monitorowaniu i ocenie wydajności pracowników.1 Załącznik III wymienia też AI, która ocenia zdolność kredytową osób fizycznych, oraz AI, która ustala ceny ubezpieczeń na życie i zdrowotnych.1
Zastosowanie z listy nie jest wysokiego ryzyka, jeśli nie stwarza znaczącego ryzyka, na przykład dlatego, że nie wpływa istotnie na wynik decyzji. Warunki określa art. 6 ust. 3.1
Omnibus cyfrowy przesunął terminy. Przepisy dotyczące zastosowań z załącznika III obowiązują teraz od 2 grudnia 2027 roku, a przepisy dotyczące AI wbudowanej w produkty objęte unijnymi przepisami produktowymi z załącznika I od 2 sierpnia 2028 roku.24
| Typowe zastosowanie | Jak traktuje je akt | Od kiedy |
|---|---|---|
| Pracownicy piszą, tłumaczą lub streszczają teksty z asystentem czatowym | Samo w sobie nie jest wysokiego ryzyka. Obowiązują kompetencje w zakresie AI | 2 lutego 2025 |
| Narzędzie, które odczytuje emocje pracowników z twarzy lub głosu | Zakazane, chyba że ze względów medycznych lub bezpieczeństwa | 2 lutego 2025 |
| Obrazy lub wideo prawdziwych osób wygenerowane przez AI i opublikowane | Ujawnić jako deepfake | 2 sierpnia 2026 |
| Czat AI dla klientów na stronie internetowej | Ludzie muszą wiedzieć, że rozmawiają z AI, zapewnia to dostawca | 2 sierpnia 2026 |
| Selekcja CV lub ranking kandydatów | Wysokie ryzyko, zatrudnienie | 2 grudnia 2027 |
| Monitorowanie lub ocena wydajności pracowników | Wysokie ryzyko, zatrudnienie | 2 grudnia 2027 |
| Ocena zdolności kredytowej osób fizycznych | Wysokie ryzyko, usługi podstawowe | 2 grudnia 2027 |
Kto nadzoruje AI i co trzeba rejestrować?
Obowiązki podmiotu stosującego przy zastosowaniu wysokiego ryzyka wymienia art. 26. W przypadku zastosowań z załącznika III obowiązują one od 2 grudnia 2027 roku.12 Mówiąc prosto, podmiot stosujący musi
- używać systemu zgodnie z jego instrukcją obsługi;
- powierzyć nadzór ze strony człowieka konkretnym osobom, które mają niezbędne kompetencje, przeszkolenie, uprawnienia i wsparcie;
- zadbać, aby dane wejściowe były adekwatne i reprezentatywne, o ile sprawuje nad nimi kontrolę;
- monitorować działanie systemu, informować dostawcę o problemach, zawiesić korzystanie z systemu, jeśli stwarza ryzyko, i zgłaszać poważne incydenty;
- przechowywać generowane przez system rejestry zdarzeń (logi), o ile są pod jego kontrolą, przez co najmniej sześć miesięcy, chyba że inne przepisy stanowią inaczej;
- przed użyciem takiego systemu w miejscu pracy poinformować przedstawicieli pracowników i pracowników, których to dotyczy;
- informować ludzi, że system wysokiego ryzyka pomaga podejmować dotyczące ich decyzje;
- wykorzystać informacje od dostawcy przy ocenie skutków dla ochrony danych, której może wymagać RODO, i współpracować z organami.1
Za naruszenie art. 26 grozi kara z tą samą górną granicą co przy art. 50, czyli 15 mln EUR lub 3% światowego obrotu.1 Obowiązek przechowywania logów obejmuje tylko logi pod kontrolą podmiotu stosującego. To praktyczny powód, by wiedzieć, gdzie działa każde narzędzie AI i kto przechowuje jego zapisy.
O co poprosi audytor lub organ nadzoru?
Akt nie przewiduje jednej określonej teczki dokumentów. Poniższe zapisy odpowiadają omówionym wyżej artykułom, a organ nadzoru lub audytor Państwa klienta może poprosić o każdy z nich.13
- Wykaz zastosowań AI. Każde używane narzędzie i funkcja, do czego służy i kto w firmie za nie odpowiada.
- Klasa ryzyka każdego zastosowania. Zakazane, wysokiego ryzyka, z obowiązkiem przejrzystości lub bez obowiązków, z jednym zdaniem uzasadnienia.
- Ewidencja szkoleń. Kto, kiedy i w jakim zakresie został przeszkolony lub poinstruowany w zakresie AI, co Komisja wskazuje jako rozsądny zapis wewnętrzny.3
- Informacje i oznaczenia. Oznaczenia treści typu deepfake i tekstów AI publikowanych dla opinii publicznej, informacje o rozpoznawaniu emocji, a od grudnia 2027 roku informacje dla pracowników i dla osób, o których decyzje pomaga podejmować system wysokiego ryzyka.
- Osoba wyznaczona do nadzoru. Dla każdego zastosowania wysokiego ryzyka osoba, która je nadzoruje, i jej uprawnienia.
- Jak długo przechowuje się zapisy. Co najmniej sześć miesięcy w przypadku logów systemu wysokiego ryzyka pod Państwa kontrolą lub dłużej, jeśli wymagają tego inne przepisy.1
- Dokumenty od dostawcy. Instrukcja obsługi i jasna odpowiedź na pytanie, kto jest dostawcą.
W Polsce
Akt w sprawie sztucznej inteligencji jest rozporządzeniem UE, więc w Polsce stosuje się go bezpośrednio.1 Każde państwo członkowskie wyznacza jednak organy nadzoru i ustala sankcje, które mogą obejmować kary pieniężne, ostrzeżenia i środki niepieniężne.12
W Polsce przepisy krajowe już obowiązują. Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 27 lipca 2026 roku (Dz. U. z 2026 r. poz. 1003) i weszła w życie 11 sierpnia 2026 roku. Przepisy o kontrolach, postępowaniach, ugodach i karach pieniężnych weszły w życie 28 października 2026 roku.56
Organem nadzoru rynku i pojedynczym punktem kontaktowym jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Jej przewodniczącego Sejm powołał 18 września 2026 roku, a Senat wyraził na to zgodę 24 września 2026 roku.56
Kary pieniężne nakłada KRiBSI w przypadkach i w wysokości określonych w akcie w sprawie sztucznej inteligencji. Kwoty wyrażone w euro przelicza się na złote według średniego kursu NBP z 28 stycznia każdego roku.5 W toku postępowania KRiBSI może wydać ostrzeżenie ze wskazaniem działań naprawczych, a firma ma 21 dni na poinformowanie o ich wykonaniu. Jeśli ukarana firma wykona te działania w ciągu 3 miesięcy od doręczenia decyzji o karze, a naruszenie nie doprowadziło do śmierci ani poważnego uszczerbku na zdrowiu, KRiBSI może obniżyć karę o 10% do 50%.5
Firma, która podlega aktowi lub planuje działania, w wyniku których zostanie nim objęta, może od 28 października 2026 roku wystąpić do KRiBSI o opinię indywidualną. KRiBSI prowadzi też programy edukacyjne o sztucznej inteligencji.5
Własnych wytycznych KRiBSI dla podmiotów stosujących ani dotyczących kompetencji w zakresie AI nie znaleźliśmy. Do czasu ich wydania punktem odniesienia są opisane wyżej zasady unijne. Z pytaniami o przepisy krajowe najlepiej zwrócić się do KRiBSI.
Następny krok
Jeśli byłoby to dla Państwa pomocne, chętnie spotkamy się z Państwem, wspólnie przejrzymy narzędzia AI, z których korzysta Państwa firma, przypiszemy każde zastosowanie do właściwej klasy ryzyka i zapiszemy, czego każde z nich wymaga. Jeśli kiedyś zechcą Państwo mieć jedną AI dla całej firmy, którą kontrolują Państwa ludzie i która zapisuje każdy krok, to właśnie zapewnia nasze Firmowe rozwiązanie AI. Czy z którejś z tych propozycji Państwo skorzystają, zależy wyłącznie od Państwa.
Źródła
- 1. EUR-Lex, Regulation (EU) 2024/1689 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act), Official Journal L, 12 July 2024. Dostęp 17 listopada 2026
- 2. EUR-Lex, Regulation (EU) 2026/1744 amending Regulation (EU) 2024/1689 (Digital Omnibus on AI), Official Journal L, 24 July 2026. Dostęp 17 listopada 2026
- 3. European Commission, AI literacy, questions and answers (updated 20 October 2026). Dostęp 17 listopada 2026
- 4. European Commission, AI Act Service Desk, timeline for the implementation of the EU AI Act. Dostęp 17 listopada 2026
- 5. Dziennik Ustaw 2026 poz. 1003, Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji. Dostęp 17 listopada 2026
- 6. Sejm, ELI, metryka aktu Dz.U. 2026 poz. 1003 (status, daty wejścia w życie, akty powiązane). Dostęp 17 listopada 2026
Historia zmian
- Opublikowano.