NIS2 i to, co zechce zobaczyć audytor
NIS2 obejmuje średnie i duże firmy w wymienionych sektorach, a audytor będzie oczekiwał, że Państwa systemy pokażą, kto ma dostęp, co jest rejestrowane i jak zgłasza się incydenty.
- Opublikowano
- Zaktualizowano
- Czas czytania
- 8 min czytania
- Redaktor
- David Lahuta
W skrócie
Dyrektywa NIS2 obejmuje średnie i duże firmy z 18 wymienionych sektorów, od energetyki i ochrony zdrowia po produkcję, żywność i usługi cyfrowe, a także kilka innych podmiotów bez względu na ich wielkość.13 Jeśli dotyczy Państwa firmy, środki bezpieczeństwa musi zatwierdzić kierownictwo, które może też za nie odpowiadać.1 Państwa systemy muszą umieć wykazać, kto ma dostęp do czego, co się wydarzyło i kiedy, oraz że incydent da się zgłosić w ciągu 24 godzin.1 Obejmuje to również dostawców. Dyrektywa wymaga oceny ich praktyk bezpieczeństwa, w tym tego, jak tworzą oprogramowanie.1 W Polsce dyrektywę wdraża nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (KSC), obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r.6
Czy NIS2 dotyczy naszej firmy?
Decydują o tym dwie kwestie, sektor i wielkość firmy.
Najpierw sektor. Dyrektywa wymienia 18 sektorów w dwóch załącznikach.1 Załącznik I obejmuje sektory o wysokim stopniu krytyczności, takie jak energetyka, transport, bankowość, ochrona zdrowia, woda pitna, infrastruktura cyfrowa, zarządzanie usługami ICT w relacjach między przedsiębiorstwami, administracja publiczna i przestrzeń kosmiczna.1 Załącznik II obejmuje inne sektory krytyczne, takie jak usługi pocztowe, gospodarowanie odpadami, chemikalia, żywność, produkcja, dostawcy usług cyfrowych i badania naukowe.1 Produkcja oznacza tu konkretne branże, między innymi wyroby medyczne, komputery i wyroby elektroniczne, urządzenia elektryczne, maszyny, pojazdy silnikowe i pozostały sprzęt transportowy.1
Potem wielkość. Dyrektywa obejmuje podmioty z tych sektorów, które według unijnej definicji MŚP są co najmniej średnimi przedsiębiorstwami.1 Zgodnie z tą definicją małe przedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż 50 osób, a jego roczny obrót lub roczna suma bilansowa nie przekracza 10 mln EUR.2 Średnie przedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż 250 osób, a jego obrót nie przekracza 50 mln EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43 mln EUR.2 W naszej ocenie firma z wymienionego sektora, która zatrudnia 50 lub więcej osób albo ma zarówno obrót, jak i sumę bilansową powyżej 10 mln EUR, zwykle więc podlega NIS2. Małe i mikroprzedsiębiorstwa zwykle nie. Do wielkości wlicza się przedsiębiorstwa partnerskie i powiązane, dlatego mała firma w większej grupie powinna to sprawdzić.2
Niektóre podmioty podlegają dyrektywie bez względu na wielkość. Należą do nich na przykład dostawcy publicznych sieci i usług łączności elektronicznej, dostawcy usług zaufania, rejestry nazw domen najwyższego poziomu oraz jedyny w danym państwie członkowskim dostawca usługi kluczowej dla społeczeństwa.1
Podmioty objęte dyrektywą dzielą się na dwie grupy. Podmioty kluczowe to przede wszystkim duże firmy z sektorów załącznika I.1 Podmioty ważne to pozostałe objęte dyrektywą.1 Obowiązki są takie same, różni się nadzór.
Czego przepisy wymagają od Państwa systemów, w prostych słowach?
Podstawą jest art. 21. Firmy objęte dyrektywą muszą stosować odpowiednie i proporcjonalne środki techniczne, operacyjne i organizacyjne, aby zarządzać ryzykiem dla systemów, na których opiera się ich działalność.1 Proporcjonalne oznacza, że nakład pracy zależy od narażenia firmy na ryzyko, jej wielkości i prawdopodobnej dotkliwości incydentów.1 Artykuł wymienia następnie co najmniej dziesięć obszarów.1 Tabela opisuje je prostymi słowami i pokazuje, co system musi umieć wykazać.
| Obowiązek z art. 21 | Co Państwa systemy muszą umieć wykazać |
|---|---|
| Analiza ryzyka i polityki bezpieczeństwa | Pisemną politykę zatwierdzoną przez kierownictwo i listę zidentyfikowanych zagrożeń |
| Obsługa incydentów | Że incydent zostaje zauważony, jego czas zapisany, a sposób obsługi opisany |
| Ciągłość działania, kopie zapasowe, odtwarzanie po awarii | Że kopie zapasowe istnieją, a odtworzenie z nich zostało przetestowane |
| Bezpieczeństwo łańcucha dostaw | Listę dostawców i to, co umowa z każdym z nich mówi o bezpieczeństwie |
| Bezpieczeństwo nabywania, rozwoju i utrzymania systemów, z obsługą podatności | Jak luki w zabezpieczeniach są wykrywane, usuwane i zapisywane oraz kto zatwierdził każdą zmianę |
| Ocena skuteczności środków | Wyniki testów, przeglądów i audytów |
| Podstawowa cyberhigiena i szkolenia | Kto został przeszkolony i kiedy |
| Kryptografia i, w stosownych przypadkach, szyfrowanie | Które dane są szyfrowane i jak przechowywane są klucze |
| Bezpieczeństwo kadr, kontrola dostępu, zarządzanie aktywami | Kto ma dostęp do czego, kto go przyznał, oraz listę systemów i danych |
| Uwierzytelnianie wieloskładnikowe i zabezpieczona łączność | Które logowania wymagają drugiego kroku, na przykład kodu z telefonu |
Do tego dochodzą jeszcze dwa obowiązki. Po pierwsze, organ zarządzający musi te środki zatwierdzić i nadzorować ich wdrożenie, a jego członkowie mogą ponosić odpowiedzialność za naruszenia.1 Członkowie organu zarządzającego muszą też przechodzić szkolenia.1 Komisja Europejska określa to jako odpowiedzialność najwyższego kierownictwa.3
Po drugie, poważny incydent trzeba zgłaszać etapami krajowemu zespołowi reagowania na incydenty (CSIRT) lub właściwemu organowi.1 Wczesne ostrzeżenie przekazuje się w ciągu 24 godzin od powzięcia wiedzy o incydencie, zgłoszenie incydentu w ciągu 72 godzin, a sprawozdanie końcowe najpóźniej miesiąc po zgłoszeniu.1 Incydent jest poważny, jeśli spowodował lub może spowodować poważne zakłócenia działania albo straty finansowe lub znaczne szkody dla innych.1 W praktyce termin 24 godzin da się dotrzymać tylko wtedy, gdy Państwa systemy zapisują, kiedy wydarzyło się coś nietypowego i kto to zauważył.
Pracę tę pomaga uporządkować NIST Cybersecurity Framework 2.0, czyli wytyczne amerykańskiego Narodowego Instytutu Standaryzacji i Technologii, z których może korzystać każda organizacja bez względu na wielkość i sektor.5 Grupują one efekty bezpieczeństwa w sześć funkcji, czyli zarządzanie, identyfikację, ochronę, wykrywanie, reagowanie i odtwarzanie.5 Nie zastępują dyrektywy, ale ich sześć funkcji obejmuje ten sam zakres co powyższa tabela.
O co zapytać dostawcę oprogramowania?
Dyrektywa traktuje dostawców jako część Państwa własnego bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo łańcucha dostaw obejmuje relacje z bezpośrednimi dostawcami i usługodawcami.1 Dobierając środki, trzeba uwzględnić podatności każdego dostawcy oraz jakość jego produktów i praktyk bezpieczeństwa, w tym jego procedur bezpiecznego tworzenia oprogramowania.1
ENISA, unijna agencja ds. cyberbezpieczeństwa, opublikowała wytyczne techniczne, które pokazują, jak wygląda to w praktyce.4 Są przeznaczone dla podmiotów objętych rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2024/2690, takich jak dostawcy usług chmurowych, centrów danych, usług zarządzanych i internetowych platform handlowych.4 Ich umowy z dostawcami muszą w stosownych przypadkach obejmować poniższe kwestie.4 Inne firmy nie są tą listą związane, ale stanowi ona rozsądny zestaw pytań do każdego dostawcy systemu, od którego zależy Państwa działalność.
- Jakie wymagania bezpieczeństwa dostawca przyjmuje w umowie?4
- Czy dostawca bez zbędnej zwłoki poinformuje Państwa o incydencie, który zagraża Państwa systemom?4
- Czy mają Państwo prawo przeprowadzić audyt dostawcy lub otrzymywać jego raporty z audytów?4
- Czy dostawca zajmie się podatnościami, które zagrażają Państwa systemom?4
- Czy dostawca może korzystać z podwykonawców i czy obowiązują ich te same wymagania bezpieczeństwa?4
- Co dzieje się z Państwa danymi po zakończeniu umowy?4
Warto dodać kilka własnych pytań o samo oprogramowanie. Czy potrafi pokazać, kto ma do czego dostęp i kto ten dostęp zmienił? Czy prowadzi zapis tego, kto co zrobił, i czy nikt nie może tego zapisu po cichu zmienić? Jak szybko usuwana jest znana luka w zabezpieczeniach i kto to potwierdza? Czy mogą Państwo zabrać ze sobą swoje dane i zapisy?
Co audytor będzie chciał zobaczyć w dniu kontroli?
Dowody, a nie zamiary. Dyrektywa daje organom prawo żądania udokumentowanych polityk bezpieczeństwa, dostępu do danych i dokumentów oraz dowodów stosowania polityk, takich jak wyniki audytów bezpieczeństwa i leżące u ich podstaw dowody.1
Częstotliwość zależy od grupy, do której należy Państwa firma. Podmioty kluczowe mogą podlegać regularnym i ukierunkowanym audytom bezpieczeństwa, kontrolom na miejscu i wyrywkowym kontrolom.1 Podmioty ważne są nadzorowane ex post, gdy istnieją dowody lub przesłanki, że mogą nie spełniać wymogów.1 Koszt ukierunkowanego audytu przeprowadzanego przez niezależny podmiot co do zasady ponosi audytowana firma.1
Wytyczne ENISA podają przykłady dowodów dla każdego wymogu.4 Dla uprawnień dostępu są to między innymi jasne definicje ról użytkowników, centralny rejestr wszystkich przyznanych uprawnień z datami zmian, zatwierdzone wnioski o dostęp, okresowe przeglądy uprawnień oraz logi każdej zmiany uprawnień ze znacznikami czasu i nazwami użytkowników.4 Dla rejestrowania zdarzeń są to konfiguracja rejestrowania, próbki logów i zabezpieczenia chroniące same logi.4 ENISA zaznacza, że lista ma charakter przykładowy, a o tym, jak ściśle nadzorować, decydują organy krajowe.4
Wynika z tego praktyczna lista na dzień kontroli.
- Polityka bezpieczeństwa z datą zatwierdzenia przez kierownictwo.
- Lista Państwa systemów i danych wraz z osobą odpowiedzialną za każdy z nich.
- Dla każdego ważnego systemu lista osób z dostępem i ostatni przegląd tej listy.
- Zapisy logowań, zmian i działań administracyjnych, przechowywane tak, aby nie dało się ich zmienić.
- Procedura obsługi incydentów i zapis ostatniego incydentu lub ćwiczenia.
- Ostatni test odtworzenia z kopii zapasowej.
- Lista dostawców z warunkami bezpieczeństwa każdej umowy.
- Ewidencja szkoleń kierownictwa i pracowników.
Od czego zacząć?
Najpierw zakres, bo od niego zależy cała reszta.
- Sprawdzić sektor w obu załącznikach, a wielkość firmy według definicji unijnej.12 Następnie sprawdzić polską ustawę, wpis do wykazu i terminy.
- Spisać systemy, bez których firma nie może działać, oraz dostawców stojących za każdym z nich.
- Dla każdego z tych systemów przejść powyższą listę. Zapisać, co system potrafi wykazać dziś, a czego nie.
- Przećwiczyć pierwsze 24 godziny incydentu, od jego zauważenia do wczesnego ostrzeżenia.1
- Przedstawić wyniki kierownictwu do zatwierdzenia, bo dyrektywa nakłada na nie odpowiedzialność.1
Luki wykryte w kroku 3 są zwykle konkretne, na przykład system bez zapisu tego, kto co zmienił, i można je usunąć.
Komisja Europejska zaproponowała 20 stycznia 2026 r. ukierunkowane zmiany NIS2, które mają uczynić ją jaśniejszą i prostszą.3 W chwili pisania strona Komisji opisuje je jako propozycję, dlatego ten poradnik opiera się na dyrektywie w obecnym brzmieniu.
W Polsce
W Polsce NIS2 wdraża ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz.U. 2026 poz. 252), opublikowana 2 marca 2026 r. i obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r.6 Ustawa posługuje się pojęciami podmiotu kluczowego, podmiotu ważnego i incydentu poważnego (w dyrektywie „poważny incydent”).6
Organy i wykaz. Nadzór sprawują organy właściwe do spraw cyberbezpieczeństwa dla poszczególnych sektorów, a wykaz podmiotów kluczowych i ważnych prowadzi minister właściwy do spraw informatyzacji.6 Incydenty zgłasza się przez system S46 do CSIRT NASK, CSIRT GOV, CSIRT MON lub sektorowego CSIRT, w tych samych terminach co w dyrektywie.6
Terminy. Podmiot składa wniosek o wpis do wykazu w ciągu 6 miesięcy od spełnienia kryteriów, a podmioty, które spełniały je 3 kwietnia 2026 r., miały na to czas do 3 października 2026 r.67 Środki bezpieczeństwa trzeba wdrożyć do 3 kwietnia 2027 r.67
Audyt. Podmiot kluczowy przeprowadza audyt bezpieczeństwa systemu informacyjnego co najmniej raz na 3 lata, na własny koszt, a pierwszy audyt do 3 kwietnia 2028 r.67 Audytorem nie może być osoba, która w ostatnim roku zajmowała się bezpieczeństwem tego podmiotu.67 Podmiot ważny przekazuje sprawozdanie z audytu na żądanie organu, a organ może nakazać przeprowadzenie audytu.6
Kary. Podmiotowi kluczowemu grozi kara do 10 mln EUR lub 2% przychodu, nie niższa niż 20 000 zł, a podmiotowi ważnemu do 7 mln EUR lub 1,4% przychodu, nie niższa niż 15 000 zł.6 Przy poważnym zagrożeniu dla bezpieczeństwa państwa kara może sięgnąć 100 mln zł, a kierownikowi podmiotu grozi kara do 300% jego miesięcznego wynagrodzenia.6 Przed 3 kwietnia 2028 r. kar się nie nakłada.6
Następny krok
Jeśli byłoby to dla Państwa pomocne, chętnie przejrzymy z Państwem na spotkaniu jeden z Państwa systemów i sprawdzimy, co dziś może pokazać audytorowi, a czego by jeszcze potrzebował. Budujemy dedykowane systemy i aplikacje biznesowe, w które od początku wbudowujemy kontrolę dostępu, zapis tego, kto co zrobił, oraz dokumentację, dzięki czemu są gotowe do audytu. O certyfikacji decyduje audytor, my dostarczamy oprogramowanie i dowody.
Źródła
- 1. Directive (EU) 2022/2555 (NIS2), Articles 2, 3, 20, 21, 23, 32 to 34 and Annexes I and II, EUR-Lex. Dostęp 17 listopada 2026
- 2. Commission Recommendation 2003/361/EC on the definition of micro, small and medium-sized enterprises, Annex Article 2, EUR-Lex. Dostęp 17 listopada 2026
- 3. European Commission, NIS2 Directive, securing network and information systems. Dostęp 17 listopada 2026
- 4. ENISA, NIS2 Technical Implementation Guidance, June 2025, version 1.0. Dostęp 17 listopada 2026
- 5. NIST, The NIST Cybersecurity Framework (CSF) 2.0, CSWP 29, 26 February 2024. Dostęp 17 listopada 2026
- 6. Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 252. Dostęp 17 listopada 2026
- 7. Ministerstwo Cyfryzacji, Nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (KSC), obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych, 5 czerwca 2026. Dostęp 17 listopada 2026
Historia zmian
- Opublikowano.