Czy obcy kraj sięgnie po Państwa dane w UE?
Ważniejsze od tego, gdzie przechowywane są Państwa dane, jest to, kto je kontroluje, a RODO i akt w sprawie danych wskazują, o co pytać i co wpisać do umowy.
- Opublikowano
- Zaktualizowano
- Czas czytania
- 7 min czytania
- Redaktor
- David Lahuta
W skrócie
Samo centrum danych w Europie nie przesądza, komu można nakazać wydanie Państwa danych. Zgodnie z prawem USA nakaz skierowany do dostawcy usług komunikacyjnych lub chmurowych obejmuje dane, które ma on w swoim posiadaniu, pod swoją pieczą lub kontrolą, niezależnie od tego, gdzie są przechowywane.3 Prawo UE ma na to własną odpowiedź. RODO uznaje wyrok zagranicznego sądu lub decyzję zagranicznego organu nakazujące wydanie danych osobowych tylko wtedy, gdy opierają się na umowie międzynarodowej, na przykład na umowie o wzajemnej pomocy prawnej.2 Od 12 września 2025 r. akt w sprawie danych (Data Act) przewiduje to samo dla innych danych, które dostawcy chmury przechowują w UE.5 Dane są więc chronione prawnie, ale dostawca nadal może znaleźć się między dwoma porządkami prawnymi.4 Trzeba zatem ustalić, kto kontroluje Państwa dane, jakiemu prawu podlega i co przewiduje umowa na wypadek takiego nakazu.
Co postanowiła Francja i dlaczego?
26 stycznia 2026 r. rząd Francji ogłosił, że Visio, narzędzie do spotkań online opracowane przez międzyresortową dyrekcję ds. cyfryzacji DINUM, zostanie do 2027 r. wdrożone w całej administracji państwowej.1 Ma stać się jedynym narzędziem do wideokonferencji dla pracowników administracji państwowej.1
Rząd podał swoje powody we własnym komunikacie. Celem jest rezygnacja z rozwiązań spoza Europy oraz zapewnienie bezpieczeństwa i poufności komunikacji elektronicznej sektora publicznego.1 Według rządu mnogość różnych narzędzi do spotkań osłabia bezpieczeństwo danych, tworzy strategiczną zależność od zewnętrznej infrastruktury i zwiększa koszty.1 Visio jest hostowane u dostawcy posiadającego kwalifikację bezpieczeństwa SecNumCloud, przyznawaną przez ANSSI, francuską krajową agencję ds. cyberbezpieczeństwa.1 Właściwy minister stwierdził, że państwo nie może ryzykować, że jego wymiana naukowa, dane wrażliwe i strategiczne innowacje znajdą się w zasięgu podmiotów spoza Europy.1
To decyzja jednego państwa dotycząca jego własnej administracji. Nie ustanawia żadnej reguły dla firm. Na poziomie państwa stawia jednak to samo pytanie, które wielu prezesów i członków zarządu zadaje sobie, myśląc o własnych systemach.
Czy hosting w Europie chroni dane przed obcym rządem?
Sam w sobie nie. Gdzie stoją serwery, to jedno pytanie. Kto kontroluje dane i prawu którego państwa podlega, to pytanie drugie.
CLOUD Act, amerykańska ustawa z marca 2018 r., dodała do Kodeksu Stanów Zjednoczonych krótki przepis. Zgodnie z nim dostawca usług łączności elektronicznej lub zdalnego przetwarzania danych musi wypełniać swoje obowiązki wynikające z prawa USA w zakresie zabezpieczenia, sporządzenia kopii zapasowej lub ujawnienia komunikacji i danych klienta, które ma w swoim posiadaniu, pod swoją pieczą lub kontrolą, „bez względu na to, czy” znajdują się one w Stanach Zjednoczonych, czy poza nimi.3
Europejska Rada Ochrony Danych i Europejski Inspektor Ochrony Danych oceniły tę ustawę w 2019 r. na potrzeby Parlamentu Europejskiego. W ich ocenie daje ona władzom USA prawo żądania danych przechowywanych za granicą przez usługodawcę podlegającego jurysdykcji USA.4 Wskazały też jej granice. Dotyczy ona ukierunkowanych żądań w konkretnych postępowaniach karnych, objętych gwarancjami proceduralnymi, i nie pozwala na systematyczne ani masowe gromadzenie danych.4
Dwa pytania pozostawiły otwarte. Czy ustawa ma zastosowanie do firm z UE, które są w jakiś sposób obecne w Stanach Zjednoczonych? I jak rozumieć „kontrolę” w przypadku działających w UE spółek zależnych firm amerykańskich?4 Właśnie dlatego klient powinien pytać o to, kto jest właścicielem dostawcy, a nie tylko o jego adres.
| Gdzie są Państwa dane i kto nimi zarządza | Co może nakaz spoza UE według naszej interpretacji źródeł |
|---|---|
| Państwa własne serwery, obsługiwane przez Państwa ludzi | Nakaz byłby skierowany do Państwa jako firmy z UE, a w UE uznaje się go tylko na podstawie umowy międzynarodowej2 |
| Dostawca z siedzibą w UE, bez spółki matki i bez obecności poza Unią | Tak samo, dostawca podlega prawu UE25 |
| Europejskie centrum danych dostawcy podlegającego jurysdykcji USA | Dostawcy można wydać nakaz bezpośrednio, niezależnie od miejsca przechowywania danych3; prawo UE nie uznaje nakazu bez umowy, więc dostawca znajduje się w kolizji przepisów4 |
| Dostawca z UE z biurem lub spółką matką w USA | Kwestia otwarta według europejskich organów ochrony danych4 |
Co mówi RODO?
RODO ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych w związku z działalnością prowadzoną przez jednostkę organizacyjną w UE, niezależnie od tego, czy samo przetwarzanie odbywa się w UE.2
Zasadę dotyczącą zagranicznych nakazów zawiera art. 48. Wyrok sądu lub decyzja organu administracyjnego państwa spoza UE, które wymagają od administratora lub podmiotu przetwarzającego przekazania lub ujawnienia danych osobowych, mogą zostać uznane lub być egzekwowalne wyłącznie wtedy, gdy opierają się na umowie międzynarodowej, takiej jak umowa o wzajemnej pomocy prawnej, obowiązującej między tym państwem a Unią lub państwem członkowskim.2 Motywy rozporządzenia dodają, że transgraniczne stosowanie takich zagranicznych przepisów może naruszać prawo międzynarodowe.2
Europejskie organy ochrony danych wyciągnęły z tego praktyczny wniosek. Żądanie zagranicznego organu samo w sobie nie jest podstawą prawną przekazania danych.4 Jeśli istnieje umowa o wzajemnej pomocy prawnej, firmy z UE powinny co do zasady odmawiać spełnienia bezpośrednich żądań i odsyłać organ do tej umowy.4 Między UE a Stanami Zjednoczonymi taka umowa obowiązuje od 1 lutego 2010 r.4 Organy doszły do wniosku, że jeśli nakaz wydany na podstawie CLOUD Act nie zostanie uznany na mocy umowy międzynarodowej, nie da się wykazać zgodności przekazania z prawem, poza wyjątkowymi przypadkami, gdy chodzi o żywotne interesy człowieka.4
Błąd może dużo kosztować. Za przekazanie danych osobowych z naruszeniem zasad RODO dotyczących przekazywania grozi administracyjna kara pieniężna do 20 mln EUR lub do 4% całkowitego rocznego światowego obrotu, w zależności od tego, która kwota jest wyższa.2 Właśnie tę pułapkę opisały organy. Dostawca, który wykona zagraniczny nakaz, może naruszyć prawo UE, a ten, który odmówi, może narazić się na sankcje przewidziane w prawie USA.4
Co akt w sprawie danych dodaje dla danych nieosobowych?
RODO obejmuje dane osobowe. Duża część tego, czym dysponuje firma, nie ma jednak charakteru osobowego, na przykład ceny, projekty, dane produkcyjne i umowy między firmami. Te dane obejmuje akt w sprawie danych (Data Act), stosowany od 12 września 2025 r.5
Jego przepisy o dostępie z zagranicy wiążą dostawców usług przetwarzania danych. Rozporządzenie definiuje je jako usługi umożliwiające sieciowy dostęp na żądanie do wspólnego zbioru zasobów obliczeniowych, czyli w praktyce usługi w chmurze i usługi przetwarzania brzegowego.56 Art. 32 nakłada na nich cztery obowiązki.
- Zapobiegać. Muszą stosować wszelkie odpowiednie środki techniczne, organizacyjne i prawne, w tym umowy, aby zapobiec dostępowi administracji rządowej państw trzecich do danych nieosobowych przechowywanych w UE, jeśli byłby on sprzeczny z prawem Unii lub prawem krajowym.5
- Uznanie tylko na podstawie umowy. Orzeczenie zagranicznego sądu lub decyzja zagranicznego organu nakazujące wydanie takich danych są uznawane tylko wtedy, gdy opierają się na umowie międzynarodowej.5
- Bez umowy tylko pod warunkami. Zagraniczny system prawny musi wymagać nakazu uzasadnionego, proporcjonalnego i konkretnego, a tamtejszy sąd musi rozpatrzyć sprzeciw dostawcy i móc uwzględnić interesy chronione prawem UE.5 Nawet wtedy dostawca wydaje jak najmniejszą ilość danych.5
- Informować klienta. Dostawca musi poinformować klienta o żądaniu, zanim się do niego zastosuje, chyba że żądanie służy ściganiu przestępstw, i wtedy tylko tak długo, jak jest to niezbędne.5
Art. 28 wprowadza obowiązek przejrzystości. Każdy dostawca musi opublikować na swojej stronie internetowej informację o jurysdykcji, której podlega infrastruktura każdej z jego usług, oraz ogólny opis swoich środków chroniących przed dostępem zagranicznej administracji rządowej, a jego umowy muszą odsyłać do tej strony.5 Komisja Europejska ujmuje cel wprost. Dane nieosobowe przechowywane w UE są chronione przed bezprawnymi żądaniami dostępu ze strony zagranicznych rządów.6
O co zapytać dostawcę i co wpisać do umowy?
Większość tych kwestii można uregulować z dostawcami na piśmie. Pomogą w tym poniższe pytania.
- Która firma zarządza naszymi danymi i prawu którego państwa podlega ona i jej spółka matka?
- Gdzie przechowywane są nasze dane, kopie zapasowe i logi oraz skąd mają do nich dostęp pracownicy wsparcia technicznego?
- Czy dostawca opublikował informację o jurysdykcji każdej usługi i swoje środki przeciwko dostępowi z zagranicy, jak wymaga tego akt w sprawie danych, i czy umowa odsyła do tej strony?5
- Czy umowa powierzenia przetwarzania danych stanowi, że dane osobowe są przetwarzane wyłącznie na nasze udokumentowane polecenie, także w zakresie przekazywania, chyba że inny obowiązek nakłada na dostawcę prawo Unii lub prawo krajowe, i że dostawca informuje nas o tym przed podjęciem działań, o ile to prawo tego nie zabrania?2
- Co przewiduje umowa na wypadek, gdyby zagraniczny organ zażądał naszych danych? Najpierw powiadomienie nas, odesłanie do umowy międzynarodowej, sprzeciw tam, gdzie prawo na to pozwala, i wydanie tylko niezbędnego minimum danych.45
- Kto ma klucze do naszych zaszyfrowanych danych, dostawca czy my sami?
- Które z naszych danych są na tyle wrażliwe, że powinny pozostać u dostawcy podlegającego wyłącznie prawu UE albo na naszych własnych serwerach?
Co to oznacza dla Państwa systemów?
Nie każdy system trzeba przenosić. Warto zacząć od krótkiego zestawienia tego, czym Państwo dysponują, w podziale na trzy grupy. Dane osobowe klientów i pracowników. Dane, które zaszkodziłyby Państwu, gdyby trafiły w ręce konkurencji, takie jak ceny, projekty i warunki umów. I wszystko inne. Dwie pierwsze grupy decydują o tym, gdzie powinny działać Państwa systemy i który dostawca będzie odpowiedni.
Potem warto sprawdzić, jak w razie potrzeby odejść od dostawcy. Także tu pomaga akt w sprawie danych, ponieważ od 12 stycznia 2027 r. dostawcy chmury nie będą już mogli pobierać od klientów opłat za zmianę dostawcy.5 System, którego dane można w całości wyeksportować i który może działać w chmurze publicznej, w chmurze hybrydowej lub we własnym centrum danych, pozostawia ten wybór otwarty. To, kto i jakiemu prawu podlega, może wtedy zależeć od Państwa decyzji, a nie od decyzji podjętej za Państwa.
Następny krok
Jeśli byłoby to dla Państwa pomocne, możemy się krótko spotkać i wspólnie ustalić, gdzie dziś znajdują się Państwa dane, którzy dostawcy je obsługują i komu można by nakazać ich wydanie. Tam, gdzie system lepiej sprawdziłby się w innym miejscu, możemy też przyjrzeć się temu, jak dedykowane systemy i aplikacje biznesowe mogą działać w chmurze, w chmurze hybrydowej lub we własnym centrum danych. Co Państwo z tym potem zrobią, zależy wyłącznie od Państwa.
Źródła
- 1. DINUM, French interministerial digital directorate, Souveraineté numérique, l'État généralise Visio, sa solution de visioconférence sécurisée et souveraine à destination des agents publics, press release, 26 January 2026. Dostęp 17 listopada 2026
- 2. EUR-Lex, Regulation (EU) 2016/679, General Data Protection Regulation, Official Journal L 119, 4 May 2016. Dostęp 17 listopada 2026
- 3. United States Code, Title 18, Section 2713, Required preservation and disclosure of communications and records (added by the CLOUD Act, 23 March 2018), U.S. Government Publishing Office. Dostęp 17 listopada 2026
- 4. European Data Protection Board and European Data Protection Supervisor, joint response to the LIBE Committee on the impact of the US CLOUD Act, with its annex, 10 July 2019. Dostęp 17 listopada 2026
- 5. EUR-Lex, Regulation (EU) 2023/2854 on harmonised rules on fair access to and use of data (Data Act), Official Journal L, 22 December 2023. Dostęp 17 listopada 2026
- 6. European Commission, Data Act explained. Dostęp 17 listopada 2026
Historia zmian
- Opublikowano.